JAK ROZMAWIAĆ Z BLISKIM O ZABURZENIACH PAMIĘCI

Być może zauważyłeś, że ktoś Ci bliski ma problemy z pamięcią? Być może znajomy coraz częściej zapomina o umówionym spotkaniu? Jak opowiedzieć im o swoich obawach lub zachęcić do wizyty u lekarza?

Zauważasz problem i chciałbyś zareagować, ale…

  • Boisz się rozmawiać o tym, ponieważ nie chcesz jej przestraszyć.
  • Wiesz, że prawdopodobnie zaprzeczy i rozmowa skończy się kłótnią.
  • Próbowałeś przedyskutować to wcześniej, ale się twój bliski jedynie zdenerwował się.

Oto co może ułatwić obojgu rozmowę

Właściwy czas i miejsce

Upewnij się, że jesteście w przyjaznym otoczeniu i dobrej atmosferze – może podczas picia herbaty w kuchni lub podczas regularnego spaceru po parku. Upewnij się, że żaden z was nie czuje się zestresowany, płaczliwy lub rozdrażniony.

Nie rozmawiaj, w sytuacji kiedy bliska ci osoba coś zgubi lub zapomni. Możesz pomyśleć, że jest to dobry sposób na „udowodnienie” swojego punktu widzenia, ale tylko sprawi, że osoba, na której ci zależy, będzie upokorzona i zacznie bronić się.

Bądź otwarty

Rozpocząć rozmowę od bardzo ogólnego pytania. Na przykład „ostatnio wydajesz się nie być sobą. Jak się czujesz? Czy coś cię martwi?

Słuchaj uważnie

Może być, że bliski zdecyduje się od razu otworzyć. Jeśli tak, pozwól mu mówić bez przerywania lub zaprzeczania. Następnie odpowiedz pozytywnie i życzliwie. Na przykład: „Naprawdę cieszę się, że o tym rozmawiamy, ponieważ brzmi to tak, jakby przeszkadzało ci to od dłuższego czasu. Może poszlibyśmy do lekarza? Może będzie w stanie pomóc lub po prostu uspokoić twój umysł.

Jednak rozmowa może nie przebiegać tak gładko …

Często osoby z trudnościami z pamięcią mówią:

  • „Z moją pamięcią nie dzieje się nic złego, po prostu czuję się zmęczony”. 

Odpowiedz: „Możesz mieć rację, zauważyłem, jak ostatnio byłeś zmęczony. Możesz mieć anemię lub problem z tarczycą. Niedobór witaminy B lub niedoczynność tarczycy może powodować problemy z pamięcią u osób w twoim wieku, może warto zrobić badanie krwi? 

Wiedz! Przed zdiagnozowaniem otępienia lekarz rodzinny z pewnością będzie chciał je wykluczyć najpierw na podstawie badania krwi.

Pamiętaj! Przypomnienie ukochanej osobie, że istnieją inne przyczyny utraty pamięci, może sprawić, że poczuje się bardziej skłonna do wizyty u lekarza rodzinnego.

  • „Wszystko jest w porządku, za bardzo się martwisz”. 

Odpowiedz: „Masz rację, martwię się o ciebie, ale to dlatego, że bardzo mnie to obchodzi i zauważyłem, że masz problemy z zrobieniem filiżanki herbaty (na przykład). To nie twoja wina i może to być nic istotnego, po prostu byłbym bardziej szczęsliwy, gdybyśmy to sprawdzili. Czy możemy to zrobić?

Wiedz! To naprawdę ważne, aby uznać i uszanować uczucia danej osoby. Ale ważne jest również, aby być szczerym. Dając im przykład rzeczy, o którą się martwisz, ale bez wzbudzania poczucia winy.

Pamiętaj! Jeśli przedstawisz to w sposób prosty, przyjacielski, możesz być bardziej przekonywujący, zwłaszcza, że pochodzi od kogoś, kto naprawdę się martwi.

Działaj

Używaj prostego, bezpośredniego języka – ale utrzymuj głos ciepły i przyjazny

Bądź gotów do podjęcia wspólnych działań – jeśli bliski zgodzi się na wizytę u lekarza, umów się na spotkanie natychmiast. Nie twórz problemów.

Nie obwiniaj

Dla twojego bliskiego problem z pamięcią może być frustrujący i niepokojący, ale to nie jego wina. Okaż empatie. Porównaj, że podobnie jak choruje serce, wątroba tak i mózg i nie ma w tym nic wstydliwego.

Co jeśli nic z tego nie zadziała?

Możliwe, że twój krewny nadal odmawia przyjęcia pomocy zaprzeczając problemowi. Nie chce skorzystać z wizyty u lekarza. Jest to całkiem zrozumiałe – sam może być naprawdę przerażony sytuacją lub zdezorientowany.

Więc:

  • Poddaj się z sympatią, zmień temat i spróbuj ponownie innym razem.
  • Zastanów się, czy nie poprosić kogoś innego, aby z nim porozmawiał. Na przykład, jeśli martwisz się o rodzica, być może będzie bardziej skłonny do zwierzenia się bliskiemu przyjacielowi w podobnym wieku.

Dobrze wiedzieć

Wiele osób z demencją w głębi serca może odczuwać zadowolenie, gdy ktoś zauważy ich problemy z pamięcią. Może być to wielką ulgą wiedzieć, że nie są sami i że ktoś chce pomóc. Nie rzadko jednak potrzebują czasu i spokoju, by o tym mówić.

CZY TO JUŻ ALZHEIMER?

Zastanawiasz się jakie są początki demencji? Często czegoś zapominasz lub ktoś z Twoich bliskich i obawiasz się czy to już Alzheimer? Martwisz się o swoją pamięć. Oto jak rozpoznać pierwsze objawy demencji.

Każdy z nas może doświadczyć chwilowego pogorszenia pamięci – trudności w znalezieniu kluczy lub zapomnienie imienia znanej nam osoby, aktora, polityka– jeśli jednak zdarza się to wielokrotnie warto zwrócić uwagę na objawy.

Choć nie zawsze łatwo jest odróżnić normalne starzenie się i demencję, istnieją bardzo wyraźne wczesne objawy demencji a przede wszystkim możliwość zbadania przyczyn kierując się do lekarza lub poradni zaburzeń pamięci.

Oto niektóre objawy demencji, na które należy zwrócić uwagę:

1. Utrata pamięci, która wpływa na codzienne życie

Na przykład wielokrotnie zapominasz o ważnych datach lub spotkaniach. Zwykle dotyczy to wydarzeń, które są dość niedawne, podczas gdy wydarzenia z odległej przeszłości są nadal łatwo pamiętasz.

Często tłumaczymy nasze zapominanie tym, że „przecież to nic takiego! Doskonale pamiętam to, co działo się 20 lat temu. Moja pamięć jest znakomita”

2. Utrata wątków konwersacji

Może się to zdarzyć, gdy rozmawiasz – nagle tracisz ciąg myśli lub powtarzasz się – lub gdy ktoś inny mówi, a ty próbujesz podążać za jego myślą przewodnią. Może się to również zdarzyć podczas oglądania programów telewizyjnych lub filmów. Zadajesz sobie pytanie, co działo się w poprzednim odcinku ulubionego serialu?

3. Zapominanie nazw przedmiotów codziennego użytku

Może zdarzyć się, że twój bliski zacznie używać opisów przedmiotu zamiast ich nazwy, „Gdzie jest no ten, ten…no ten do pisania?”. Można nazwać to efektem mam to na końcu języka

4. Przesuwanie elementów lub umieszczanie ich z powrotem w niewłaściwym miejscu

Każdy może być roztargniony i położyć dany przedmiot w jakimś miejscu i nie móc go znaleźć.  Jeśli jednak wielokrotnie szukasz różnych przedmiotów, bo „tak dobrze je schowałeś, że nie pamiętasz gdzie” lub wkładasz różne rzeczy w zupełnie niewłaściwe miejsce (na przykład torebki z herbatą w lodówce), może to być znak ostrzegawczy.

5. Trudność w ocenie odległości lub kontrastów kolorów

Demencja może wpływać na zdolność mózgu do postrzegania relacji przestrzennych, więc możesz zmagać się z parkowaniem, jeśli prowadzisz samochód. Warto wtedy zrezygnować z jazdy samochodem. Jeśli sytuacja dotyczy twojego krewnego, który nie zgadza się na sprzedaż auta może warto rozłączyć akumulator, tak by chory tego nie widział i nie mógł uruchomić samochodu. Dla bezpieczeństwa chorego można upozorować awarię.

Jeśli kolory nie są bardzo jasne, możesz mieć problemy z ich rozróżnieniem. Są to zmiany często subtelne jednak powinny zwrócić naszą uwagę.

6. „Ten czas tak szybko płynie” Dezorientacja co do miejsca i czasu

Twój bliski miał przyjść na spotkanie o godzinie 15.00 a pojawił się o 17.00 nic nie mówiąc jakby godzina spotkania była właściwa. Kiedy zwróciłeś mu uwagę zaskoczony powiedział „Ale ten czas szybko płynie”. Może to być odpowiedź maskująca trudności.

Pamiętam opowieść żony mojego pacjenta. „Kiedyś wybrał się do kolegi na drugą stronę Warszawy. Tak jak od lat i tym razem pojechał metrem. Zadzwonił do mnie po wyjściu z metra i z drżeniem w głosie powiedział, że chyba źle wysiadł, nie wie, gdzie jest. Pokierowałam go przez telefon, jak dotrzeć do kolegi. Po godzinie jednak wrócił do domu. Nie dotarł… Zastanawiałam się, co się z nim dzieje”.

7. Rozwiązywanie problemów i trudności w planowaniu

Jeśli kiedyś twoja żona lubiła gotować a teraz stroni od kuchni mówić np. „Już się w życiu nagotowałam” nie odbieraj tego jako złośliwość. Może być to subtelny sygnał, że coś jest nie tak. Jeśli coraz częściej zdarza ci się przypalić warzywa podczas gotowania lub włączasz inną funkcję piekarnika niż dotychczas, może być to oznaka demencji. Dzieje się tak dlatego, że jednym z objawów demencji jest trudność w planowaniu działania i zapominanie jak działają bardziej złożone urządzenia.

8. Brak oceny

Możesz zauważyć, że twój bliski zaczyna mieć trudności w opłacaniu rachunków lub dobiera ubranie nie adekwatnie do pogody. Po zwróceniu uwagi bardzo często możesz usłyszeć odpowiedź: „Już mam dosyć tych finansów, ciągle za coś trzeba płacić” lub „Z tą pogodą, to nigdy nie wiadomo”. Często zdarza się, że osoby starsze dają się naciągnąć oszustom na zakup czegoś, czego zupełnie nie potrzebują. Warto nie bagatelizować tych sytuacji, gdyż mogą być zwiastunem procesu chorobowego

9. Zmiany nastroju

Czy zauważyłeś, że ktoś, kogo znasz, zmienił się lub staje się coraz bardziej płaczliwy, przygnębiony, przestraszony lub wycofany? A może członek rodziny, który był małomówny, dość nieśmiały lub stały w poglądach, jest teraz gadatliwy, miewa niezręczne żarty lub bywa wulgarny lub agresywny. Często słyszę od współmałżonków: „Zawsze był taki dobry i spokojny a teraz na starość zrobił się wredny i złośliwy”. Może to być znak ostrzegawczy.

10. Staje się mniej towarzyski

Wraz ze zmianami nastroju, możesz zauważyć, że twój krewny lub przyjaciel stracił zainteresowanie, tym co kiedyś bardzo lubił robić, na przykład gra w brydża, wędkowanie lub spotkania członków spółdzielni mieszkaniowej. Często jest to efekt tego, że mają trudności z podążaniem za tym, co się dzieje.

PAMIĘTAJ!

Twój bliski może sam być przerażony swoją sytuacją. Sam może nie rozumieć, co się z nim dzieje. Bądź spokojny, uważny jednak nie oceniaj zachowania twojego bliskiego i nie staraj się udowodnić na siłę, że coś złego się dzieje, pokazując dane sytuacje: „No widzisz, znowu szukasz tych kluczy”, „Zobacz, a nie mówiłam, że nie możesz znaleźć słowa”. Takie udowadnianie, może tylko upokorzyć bliską ci osobę i wywołać złość, zaprzeczenie lub słowa: „Zajmij się lepiej sobą” albo „Dajcie mi święty spokój” lub „Nie dam zrobić z siebie wariata”.

 

SYNDROM ZACHODZĄCEGO SŁOŃCA

Masz wrażenie, że twój bliski wieczorem staje się inną osobą? Gdy zachodzi słońce i nastaje zmierzch zaczyna więcej chodzić, jakby czegoś szukała, staje się niespokojna, zirytowana? Nieznaczny hałas potrafi wyprowadzić z równowagi i wzbudzić niekontrolowaną złość?

Czy babcia jest po prostu zbyt zmęczona po długim dniu, czy jest coś jeszcze? Jeśli to nienormalne zachowanie utrzymuje się, a jego czas każdego dnia jest podobny, możesz obserwować efekty zespołu zachodzącego słońca.

Syndrom zachodzącego słońca to zjawisko neurologiczne, które dotyka osoby z chorobą Alzheimera (AD) i innymi rodzajami demencji. Obejmuje najczęściej dezorientacje, lęk, niepokój ruchowy, omamy wzrokowe lub słuchowe. Objawy te pojawiają się mniej więcej o tej samej porze każdego dnia, zazwyczaj wieczorem lub kiedy nastaje półmrok podczas zachodzącego słońca, stąd nazwa.

Chociaż konkretna przyczyna pojawiania się tego syndromu nie jest znana, istnieją kroki, które można podjąć, aby zminimalizować jego skutki i dać bliskiemu poczucie bezpieczeństwa.

Wprowadzenie stałego rytmu dnia

Wprowadź stały, rutynowy harmonogram dnia. Stałe pory posiłków, spacerów, drzemki, aktywności, pomocy w codziennych obowiązkach. Im bardziej utrzymasz podobny schemat dnia, tym mniej dezorientacji, zamieszania i stresu doświadczy chory. Uważa się, że zakłócenie wewnętrznego zegara osoby żyjącej z demencją nasila syndrom zachodzącego słońca.

  • Ustal harmonogram dnia
  • Wyraźnie określ codzienne czynności jakie mógłby wykonywać chory.
  • Wychodź z chorym na popołudniowy spacer może to „pozytywnie zmęczyć” twojego bliskiego.
  • Ogranicz ilość drzemek w ciągu dnia, by zminimalizować bezsenność.

Zadbaj o odpowiednie oświetlenie

Zmniejszenie ilości światła, gdy słońce zachodzi, może wzburzać niepokój u osób z demencją. Zadbaj więc o odpowiednie doświetlenie za pomocą sztucznego światła. Badania wykazały skuteczność fototerapii w złagodzeniu syndromu zachodzącego słońca. Jeśli chory odczuwa niepokój w nocy zostaw zapaloną delikatną lampkę.

Możesz wieczorem włączać spokojną muzykę w tle lub wyciszające piosenki, które chory zna. Może to wprowadzić przyjemny nastrój i być sygnałem, że niedługo sen. Ogranicz w ciągu dnia a szczególnie po południu nadmiar cukru, kawy, herbaty.

Nie tłumacz tylko uspokój

Zbyt często staramy się przetłumaczyć choremu żeby był spokojny, że to jego mieszkanie, że urojenia, które ma są nieprawdziwe. Nie tłumacz, może przynieść to odwrotny efekt i nasilić niepokój, zamiast tego staraj się podejmować aktywne kroki, aby uspokoić swego bliskiego słowami: „jesteś bezpieczny”, „Jutro pójdziemy do domu”, „napijmy się wody”, „jestem blisko ciebie”. Odpowiadaj empatią na emocje, zamiast skupiać się na zachowaniu.

Obserwuj zachowanie! Zobacz, co dzieje się tuż przed objawami syndromu zachodzącego słońca. Twój bliski może być poruszony z pozoru błahego powodu. Spróbuj to ustalić. Może jest zmęczony, może głodny, może coś go bóli, może brak stymulacji lub zbyt duża stymulacja. Zwróć uwagę na wszelkie niezaspokojone potrzeby. Zadbaj o dostęp chorego do ulubionych przedmiotów, zdjęć rodzinnych.

Pamiętaj, aby śledzić wyzwalacze syndromu zachodzącego słońca i unikać tych sytuacji!